محمد مهريار
38
فرهنگ جامع نامها و آباديهاى كهن اصفهان ( فارسى )
واژهشناسى : اين نام از دو جزء « آچ » و « كاف » تصغير تشكيل شده است . ظاهرا كلمهء « آچ » ( با جيم فارسى ) و « آج » ( با جيم عربى ) و « آز » ( با زاء معجمه ) و « الف » ممدود اول و همچنين « آش » به نحوى كه در ذيل عنوان « آشجرد » خواهيم آورد . همه از يك مبدأ و منشأ كهن نشأت يافته و ريشهء آنها از همان كلمهء « آز » آمده است . و « آز » همان است كه در فرهنگها به معناى آرزو و اميد آوردهاند و در اينجا با « كاف » تصغير مىشود آرزوى كوچك . آنكس كه اين ديه را برآورده است و آرزوى خود را به آن بسته است ، آنرا آرزوى كوچك خود خوانده است و اين وجه تسميه البته سست و ناپسند است ؛ چون اساسا واژهء « آز » به معنى اصلى حرص و طمع است و در اوستايى نيز به همين معنى آمده است و ديواز ( ديوى و ازى ) كه آتش را خاموش مىكند ( اريش ) سخت ناپسند شمرده مىشود . البته بسيار بعيد است كه ايرانيان كهن چنين نامى را بر زيستگاه خود نهند . بنابراين بايد از اين معنى چشم پوشيد و اساسا اگر بخواهيم به معناى لغات برحسب آنچه در فرهنگها آمده است تكيه كنيم ، ناچار مىشويم در نامهايى مثل اشتهارك ، اشنستان ، آشتيان ، آشتيجان و بسيارى ديگر از امثال اينها بكوشيم . تا « آش » را كه در نام آنها آمده است به نحوى توجيه كنيم كه اين البته درست نيست . بر اثر طول مطالعه و تحقيق و مقايسهء صدها نام و ملاحظات بسيار بر من واضح شده است كه واژههاى « از » ، « اج » به فتح اول يا به كسر آن ، « اچ » و « اوز » ( Ows ) ، « ايج » و « ايژ » ، « ايز » ، « ايژه » ، « ازو » ، « ازوار » و « هر » ، « هور » ، « هوش » ، « اش » و « اش » ، « اس » ، « اس » و « اژ » ، « آژ » و يكى دو صورت ديگر كه در جاى خود خواهد آمد ، همه به معنى آب و تحريفيافتهء واژهء « او » ( OW ) است . بايد دانست كه براى آب واژهء ديگرى در صورت كهن ( اوستايى و پارسى باستان ) بوده است كه آن را « او » ( OW ) تلفظ مىكردهاند . اين واژه در صورت حاضر فارسى نيز آمده است و در بسيارى روستاهاى ايران رايج و شايع است . البته همانگونه كه آب بر سر كلمات بسيارى از نامهاى كهن در مىآيد ، صورت ديگر آن « او » نيز كه كهن است و بر سر بسيارى نامواژهها در مىآيد و چون براى سهولت تلفظ احتياج به دخالت حرف ديگرى ( هموند ) پيدا شود آن نيز در نامواژه مىآيد . در مورد واژهء « او » ( OW ) در طول زمان برحسب لهجههاى مختلف تطور و تخفيف اول به صورت ( او « Aow » ممال با واو ) در آمده و كمكم در صورت تركيبى « ا » و « ا » و « ا » تلفظ